Blik uit Madagaskar

Kaarsrecht als potloodstrepen lopen de wegen door zuidelijk Afrika. Ze verdwijnen in het stoffige niets aan de horizon. In het dorre landschap valt nauwelijks meer te zien dan wat stenen, struiken en elektriciteitspalen. Na uren rijden in de blikkerende zon doemt de rand van de stad op. Een "rafelrand" van golfplaten en plastic behuizingen.

Langs de kant van de weg wordt allerlei handelswaar verkocht. De verkoopmethoden variëren. Soms zit er iemand in lijdzame afwachting achter een kleed met producten, soms worden klanten al dan niet opdringerig, aangesproken. Een jongen tikt op de autoruiten bij een stoplicht. Hij laat kunstig gecreëerde windmolentjes zien van…. afvalblik! Met vaardige vingers en verbazend knap gemaakt.Niet alleen langs een stoffige wegkant in Afrika, maar ook in de Wereldwinkel staan allerlei grappige autootjes, scooters en fietsjes van weggeworpen conservenblik. Deze worden gemaakt in familiebedrijfjes in Madagaskar. Het blik is verzameld bij hotels, restaurants of in het vuilnis.

Sinds importeur de Evenaar een windmolenproject heeft opgezet, gebeurt het solderen elektrisch. Voor die tijd gebruikte men een soldeerbout die op een houtskoolvuurtje verwarmd werd. Daar is veel hout voor nodig. Elektrisch solderen is beter voor de makers en het milieu, maar levert ook een beter afgewerkt product op.

De moeite waard om er een blik op te werpen in de Wereldwinkel.

De fabricage wordt streng gecontroleerd. Natuurlijk werken de producenten met gifvrije verf en voldoet het speelgoed aan de Nederlandse veiligheidseisen. Het houten speelgoed wordt gemaakt van rubberbomen, een snelgroeiende houtsoort. Na het aftappen van de rubber (latex) is de boom nutteloos en moet de plantage weer worden ingeplant met nieuwe bomen. Behalve hout wordt er ook MDF verwerkt.

De manier van werken van onze producenten verschilt nogal. Soms wordt alles in een fabriekje gemaakt, maar bij andere producenten wordt het hout gezaagd in een werkplaats en daarna verspreid in de omliggende dorpen. Bij mensen thuis wordt alles geschaafd en geschilderd en in de werkplaats worden de producten gecontroleerd en verpakt. Maar altijd geldt dat de mensen er een eerlijk loon voor krijgen, waardoor hun kinderen naar school kunnen gaan. Producenten krijgen ook adviezen over de "mode" hier in Europa. Zo maken ze prachtige poppenhuizen met meubeltjes in Europese stijl. En de plaatjes op de puzzels zijn voor Nederlandse kinderen herkenbaar.

Kaarsen zijn sfeermakers bij uitstek. Zeg: "Kerst" en je denkt aan kaarsen. In de Wereldwinkel zijn diverse kaarsen en heel veel waxinehouders verkrijgbaar. Opvallend zijn de felgekleurde, met bloemenmotieven bewerkte en met de handgemaakte kaarsen "Millefiore" ofwel "duizend bloemen". Ze komen uit Swaziland en worden gemaakt bij het bedrijf Swazi Candles.

In 1981 startte Tony Marshall, die gevlucht was uit Zuid-Afrika, in een schuur van een melkveehouderij het bedrijf Swazi Candles. Al gauw produceert de kleine werkplaats prachtige kaarsen voorzien van authentieke patronen: de Millefiore. Deze patronen dateren al uit het oude Alexandrië, waar ze gebruikt werden als versiering van glazen kralen.

Het wordt een succes. Halverwege de jaren negentig wordt er al wereldwijd geëxporteerd. Nu verdienen ruim 200 mensen een vast inkomen met de productie van ambachtelijke kaarsen. Ze verdienen een goed loon en er zijn sociale voorzieningen. Een uitkomst voor een land waar de werkloosheid onder niet-geschoolden hoog is.

Het productieproces van een kaars neemt ongeveer een uur in beslag. De binnenkant is van zachte, kneedbare, lokale was, die in een soort warmhoud-la wordt bewaard. Deze was wordt in een vorm gekneed en daaromheen plakt men repen gekleurde, harde was. Deze repen zijn dan al voorzien van de bloemen- of dierenprints, geometrische figuren of authentieke symbolen. Het geheel gaat in een koud bad, wordt van een lont voorzien en gedroogd in een droogkast.

Verpakt in cellofaan is de kaars klaar voor de verkoop. Met op het bijbehorende kaartje trots de tekst: "Light from Africa"!

Goed om te weten: de eerste keer dat de kaars wordt aangestoken is het aan te raden deze na een half uur te doven en de was eruit te gieten. Dán is de kaars écht klaar voor gebruik en blijft bruikbaar. Omdat alleen de zachte was opbrandt, blijft de buitenkant van harde was intact. Met een waxinelichtje erin verspreidt ze nog steeds Light from Africa.

Werd wierook vroeger vooral gebruikt in kerken en was het vrij sterk van geur; tegenwoordig heeft het mildere varianten en geniet het een grote populariteit.

Wierook betekent gewijde of heilige rook en volgens importeur Mira International is het al zeker 5000 jaar oud. Het gaat om de geur van die rook waaraan allerlei effecten worden toegeschreven. Afhankelijk van de geur kan wierook zorgen voor luchtzuivering; ontspanning, een positief gevoel, innerlijke rust e.d. omdat tussen onze reuk en stemming een sterke relatie bestaat. Mira –de importeur van de bekende De Moeder’s Geuren- spreekt over een "leuk geuravontuur om uit te zoeken welke geuren het best bij je passen". Er zijn ontzettend veel verschillende geuren en zuiveringshout houdt de muggen op afstand.

De wierookstokjes bestaan uit bamboehoutjes met daarom heen een mengsel van houtskool en gemalen bast die als kleefstof fungeert. Voor de geur worden o.a. houtpoeder en oliën toegevoegd. Met een beetje water wordt dit mengsel een pasta dat om het bamboestokje gerold wordt.

De Wereldwinkels hebben een breed assortiment wierook. Zelf wierook maken kan ook. In een doe-het-zelf-pakket zit alles wat daar voor nodig is: oliën, wierookpoeders, een rolplankje, bamboestokjes, maatlepeltjes, een kegeltjesmal en een flink aantal stokjes. Zo maak je je eigen wapen tegen de muggen.

Na een inspanning is het heerlijk om te luieren en waar kan dat beter dan in een hangmat. In warme landen is het heel gewoon om hangend siësta te houden.

De hangmatten die in de Wereldwinkels verkrijgbaar zijn, komen uit Zuid-India, uit de provincie Tamil Nadu. Hier zit producent Elango, die het weven van zijn vader leerde en nu zelf hangmatten maakt in de eigen kleurtraditie. Deze kleuren vielen niet goed in de Westerse smaak. Importeur De Evenaar stuurde twee studenten van de Design Academy in Eindhoven naar India, om Elango te ondersteunen bij het realiseren van frisse aansprekende kleurcombinaties.

De felgekleurde hangmatten in de Wereldwinkels zijn het resultaat. Elango heeft inmiddels 50 mensen in dienst, die een normaal salaris krijgen en werken onder goede omstandigheden.

Een hangmat kan buiten opgehangen worden tussen bomen of palen. Fervente liefhebbers zien ongetwijfeld binnen ook mogelijkheden. En voor mensen die het maar een onhandig ding vinden, is er nu ook de hangstoel. Ook verkrijgbaar in de Wereldwinkel en net zo relaxed.

Zomer: zee en strand. Warm zand en koud zeewater. Een vloedlijn vol schelpen. Op het strand plukjes vakantiegangers, meestal gegroepeerd in vader, moeder en twee kinderen. Moeder op de strandmat, goed ingevet en met een boek. Vader, het relaxen niet gewend, zit wat ongemakkelijk op het strandlaken en tuurt naar de horizon. De kinderen zoeken schelpen. Het jongetje waggelt op zijn mollige peuterbeentjes. Het meisje heeft een schelp in haar hand. "Pap" roept ze verheugd, " Kijk eens".

Schelpen: in grote hoeveelheden liggen ze op het strand, gaaf of kapot, glad of geribbeld, eeuwig uitgebraakt door de zee. Gratis souvenirs, in alle culturen en al eeuwenlang door mensen gezocht en gebruikt.

Ook in de Wereldwinkel zijn producten, die van schelp gemaakt zijn. Van de Capiz schelp, ook wel pareloester genoemd, die voorkomt in de zeeën rond de Filippijnen en Indonesië. Het is de basis voor fraaie kunstnijverheidsproducten als waxinelicht houders, schalen, lampen, e.a.

Capiz is een vrij platte schelp waar een beetje vlees in zit. Dat wordt verwerkt tot veevoeder. De schelpen worden schoongemaakt en zo’n 12 uur geweekt in grote teilen. Daarna in de zon gedroogd en op grootte, dikte en kwaliteit gesorteerd. Afhankelijk van de toepassing worden ze verder bewerkt. Doordat de schelp vrij plat is, wordt de schelp voor mobiles alleen maar in de gewenste vorm gesneden en ingekleurd. Voor producten als schalen en windlichten moet de schelp verder gevormd worden. Dit gebeurt volgens een papier - maché techniek De schelpen worden week gemaakt en om de juiste mal "gevouwen". Nadat de producten in de zon gedroogd zijn, worden ze geverfd en gelamineerd met een niet giftig hars.

De Capiz producten in de Wereldwinkel worden gemaakt in kleine werkplaatsen door producenten uit Manilla. Door het loon, dat ze verdienen, kunnen zij in hun eerste levensbehoefte voorzien en hebben zij het beter.